WYKŁAD WPROWADZAJĄCY

Miasta i gminy przyjazne starzeniu
dr Paweł Kubicki, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Dyskusję i doprecyzowanie tego, co oznaczają miasta, a szerzej rzecz ujmując samorządy terytorialne, przyjazne starzeniu zawdzięczamy konferencji międzynarodowego Stowarzyszenia Gerontologów i Geriatrów w Rio de Janeiro w Brazylii z 2005 r. i późniejszemu projektowi badawczemu Światowej Organizacji Zdrowia. W 2007 r. ukazał się przewodnik (od 2014 r. w jęz. polskim: http://publica.pl/produkt/miasta-przyjazne-starzeniu-przewodnik-2), będący jednocześnie prezentacją wyników badań na temat oczekiwań seniorów. Tekst przewodnika stanowi punkt wyjścia do rozważań na temat tego, czy polskie samorządy są przygotowane na nadchodzące przemiany demograficzne i na ile potrafią wykorzystać potencjał osób starszych. W krótkiej prezentacji poruszam także zagadnienia związane z projektowaniem uniwersalnym i racjonalnym dostosowaniem przestrzeni publicznej oraz wskazuję na szanse i zagrożenia związane z kreowaniem lokalnej polityki społecznej nastawionej na potrzeby starszych/wszystkich mieszkańców.

Miasta i gminy przyjazne starzeniu



BUDOWNICTWO SPOŁECZNE – DOŚWIADCZENIA I MOŻLIWOŚCI

Inwestycje TBS dla seniorów w Poznaniu (doświadczenia i wnioski)
Arkadiusz Stasica, Zastępca Prezydenta Miasta Poznania

Poznańskie Towarzystwo Budownictwa Społecznego Sp. z o.o. od ponad 20 lat realizuje politykę mieszkaniową Miasta Poznania. Misją Spółki jest zapewnienie lokali mieszkalnych osobom o średnich dochodach, z uwzględnieniem potrzeb seniorów, osób niepełnosprawnych i młodych ludzi poszukujących pierwszego mieszkania. W tym celu Poznańskie TBS Sp. z o.o. buduje mieszkania czynszowe i eksploatuje je na zasadach najmu. Spółka aktywnie współpracuje z Urzędem Miasta Poznania realizując programy mieszkaniowe takie jak „Mieszkanie dla Seniora” czy „Mieszkanie dla Absolwenta”. W ramach pierwszego z wymienionych programów PTBS Sp. z o.o. w 2009 zrealizowała inwestycję przy ulicy Grabowej z 79 samodzielnymi mieszkaniami jedno- i dwupokojowymi, a w roku kolejnym powstał Środowiskowy Dom Emeryta przy ulicy Drewlańskiej. Inwestycje zostały zrealizowane w ramach miejskiego Programu „Seniorzy” wpisanego do „Planu Rozwoju Miasta Poznania na lata 2005 – 2010” w ramach priorytetu „Obywatelski Poznań”.
W wystąpieniu w sposób szczegółowy zostaną przedstawione kryteria przydziału mieszkań określone przez Miasto Poznań i PTBS Sp. z o.o. oraz sposób finansowania zrealizowanych inwestycji dedykowanych seniorom. Dalsza część prezentacji zostanie poświęcona szczegółom technicznym obu inwestycji i wnioskom wynikającym z ich realizacji.

Inwestycje TBS dla seniorów w Poznaniu



Prezentacja programu „NIE SAMI”
Jan Sawicki, Wiceprezes Zarządu TBS Stargard

  1. Mieszkania wspomagane – definicja, stan prawny, różnice pomiędzy mieszkaniami chronionymi i wspomaganymi. Odpowiedź na pytanie dlaczego Gmina – Miasto Stargard zdecydowała się na realizację  mieszkań wspomaganych.
  2. Programy mieszkaniowe w Stargardzie w zakresie mieszkalnictwa  wspomaganego realizowane w ramach programu ,,Potrzebny Dom”, krótki przegląd i omówienie poszczególnych programów.
  3. Partnerzy społeczni  współpracujący w realizacji programów - ich rola i zadania
  4. Program mieszkaniowy  dla osób starszych  ,,Nie Sami” – założenia, cele, warunki uczestnictwa w  programie.
  5. Przykładowa realizacja budynku dla osób starszych – prezentacja budynku przy ul. Jana Śniadeckiego 11  w Stargardzie. Architektura, rozwiązania funkcjonalno-użytkowe, finansowanie inwestycji.
  6. Bieżąca realizacja programu ,,Nie Sami” –  rodzaje zajęć, spotkania, wyjazdy.
  7. Plany inwestycyjne  Stargardzkiego TBS w zakresie rozwoju  programu ,,Nie Sami”

Prezentacja programu „NIE SAMI”



Rola Towarzystw Budownictwa Społecznego w kształtowaniu polityki mieszkaniowej gmin
Wiesław Źrebiec, Prezes Polskiej Izby Gospodarczej Towarzystw Budownictwa Społecznego

Towarzystwa Budownictwa Społecznego mają już za sobą 20-to letnie doświadczenie. W ramach programu, przy wykorzystaniu kredytów preferencyjnych udzielanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego ze środków Krajowego Funduszu Mieszkaniowego, a następnie ze środków własnych Banku wybudowały blisko 100 tys. mieszkań czynszowych. W minionych dwudziestu latach towarzystwa budownictwa społecznego stały się trwałym i znaczącym narzędziem polityki mieszkaniowej w ponad dwustu gminach w Polsce. Z powodzeniem realizowano program podstawowy – budowę mieszkań na wynajem dla osób o ograniczonych dochodach, a także wprowadzano profilowane programy mieszkań czynszowych dla seniorów, osób niepełnosprawnych, czy pracowników naukowych. Dorobek towarzystw budownictwa społecznego, obejmujący także zarządzanie zasobami mieszkaniowymi na zlecenie, budowę lub modernizację mieszkań w innych programach oraz efekty całego programu społecznego budownictwa czynszowego wydają się być nie do przecenienia. Aktywny udział w środowisku towarzystw budownictwa społecznego pełni Polska Izba Gospodarcza TBS. Od samego początku Izba nie tylko pełni rolę przedstawiciela całego środowiska, ale także obejmuje w swoim obszarze działalności między innymi promowanie tej formy budownictwa,  wsparcie w sferze zawodowej, a poprzez organizację konferencji i seminariów stanowi również platformę wymiany bogatych doświadczeń. Izba była też inicjatorem wprowadzenia aktualnego programu społecznego budownictwa mieszkaniowego.

Rola Towarzystw Budownictwa Społecznego w kształtowaniu polityki mieszkaniowej gmin



Rewitalizacja obiektów z uwzględnieniem lokali dla seniorów
Władysław Niemas, Prezes Zarządu TBS w Kamiennej Górze
Wiceprezes Zarządu Polskiej Izby Gospodarczej TBS

Przez ponad 20 lat funkcjonowania spółka Towarzystwo Budownictwa Społecznego „TBS” w Kamiennej Górze zrealizowała prawie 30 inwestycji, zlokalizowanych w kilku powiatach na terenie województwa dolnośląskiego: w Kamiennej Górze,  Legnicy, Oławie, Jaworze, Złotoryi, Mieroszowie i Marciszowie. Należą do nich przede wszystkim inwestycje budownictwa wielorodzinnego z mieszkaniami na wynajem o umiarkowanych czynszach. Dla dobra mieszkańców i podniesienia efektywności użytkowania obiektów standardem działania TBS Kamienna Góra stało się stosowanie nowoczesnych rozwiązań w zakresie odnawialnych źródeł energii (kolektorów słonecznych, pomp ciepła, ogrzewania sufitowego, baterii fotowoltaicznych, rekuperacji). Dzięki współpracy Spółki z samorządami oddano do użytku ponad tysiąc mieszkań oraz ponad 10 tys. m2 lokali usługowych i użyteczności publicznej. Spółka, oprócz realizacji nowych inwestycji, rewitalizuje wraz z gminami liczne budynki pokoszarowe, poprzemysłowe, poszkolne i poszpitalne, które z powodzeniem adaptowane są na mieszkania oraz różnego rodzaju lokalu usługowe (sklepy, restauracje, przychodnie).

Rewitalizacja obiektów z uwzględnieniem lokali dla seniorów



MIESZKAĆ INACZEJ

Rewitalizacja i mieszkania chronione – oferta BGK jako operatora rządowych programów mieszkaniowych
Bogusław Białowąs, Zastępca Dyrektora Departamentu Usług Agencyjnych, Bank Gospodarstwa Krajowego

Bank Gospodarstwa Krajowego to państwowy bank rozwoju, który inicjuje i realizuje programy służące wzrostowi ekonomicznemu Polski. Angażuje się w programy odpowiadające za poprawę sytuacji na rynku mieszkaniowym i dostęp Polaków do mieszkań. Jednym z rządowych programów, realizowanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego, służących poprawie sytuacji mieszkaniowej osób najuboższych jest program finansowego wsparcia budownictwa socjalnego i komunalnego. Program ten skierowany jest do gmin, spółek gminnych, związków międzygminnych, powiatów i organizacji pożytku publicznego poprzez wspófinansowanie realizacji  przedsięwzięć w postaci lokali socjalnych i komunalnych. Obsługiwany przez BGK program wychodzi naprzeciw potrzebom społeczności lokalnej, wspierając także przedsięwzięcia o charakterze rewitalizacyjnym. Równocześnie zapewnia realizację gminnych programów zaspokajania potrzeb mieszkaniowych osób starszych poprzez tworzenie mieszkań chronionych, których mieszkańcy mają zapewnioną pomoc m.in. w przemieszczaniu się, wykonywaniu czynności niezbędnych w życiu codziennym, czy realizacji kontaktów społecznych.

Rewitalizacja i mieszkania chronione - oferta BGK



Pierwsze mieszkanie chronione dla seniorów w Poznaniu
Piotr Michalak, Dyrektor Domu Pomocy Społecznej w Poznaniu, ul. Ugory

Mieszkanie chronione dla seniorów w Poznaniu utworzone  zostało w ramach  Programu Inicjatyw Pracowniczych „Mieszkanie na Winogradach. Wzmacnianie aktywności i samodzielności mieszkańców domu pomocy społecznej poprzez umożliwienie funkcjonowania wspieranego w mieszkaniu chronionym” i funkcjonuje obecnie jako część organizacyjna Domu Pomocy Społecznej  w Poznaniu przy ul. Ugory 18/20. Wpisuje się on w europejskie standardy systemu  polityki społecznej i jest spójny ze Strategią Rozwoju Miasta Poznania do 2030 r. – Program  „Poznań Wrażliwy społecznie” – Wsparcie i aktywizacja Seniorów w Poznaniu. Realizacja projektu nastąpiła ze wsparciem finansowym z  Banku Gospodarstwa Krajowego ze środków Funduszu Dopłat, w ramach rządowego programu wsparcia budownictwa socjalnego. W mieszkaniu chronionym umożliwiono zamieszkiwanie i udzielanie wsparcia maksymalnie 5 osobom w zależności od ich indywidualnych potrzeb i możliwości psychofizycznych użytkowników. Ważnym zadaniem realizowanym w mieszkaniu chronionym jest podtrzymywanie umiejętności społecznych oraz aktywizacja środowiskowa - utrzymywanie posiadanego przez osoby starsze korzystające z mieszkania chronionego poziomu sprawności w zakresie samoobsługi, samodzielności życiowej, rozwijania kontaktów społecznych i pełnienia ról społecznych.

Utworzenie mieszkania chronionego pozwala na wykorzystanie istniejącego w Poznaniu zasobu lokalowego na działania społeczne służące inkluzji społecznej seniorów i osób niepełnosprawnych, zwiększenie możliwości środowiskowych przeciwdziałania i profilaktyki w ramach opieki długoterminowej oraz zmniejszenie liczby osób oczekujących na umieszczenie w DPS poprzez kierowanie najbardziej sprawnych mieszkańców do form aktywizacji środowiskowej nadzorowanej. Mieszkanie chronione składa się z 4 pokoi mieszkalnych, kuchni z jadalnią, łazienki i toalety. Jest w pełni dostosowane do osób niepełnosprawnych – możliwy jest wjazd windą dla niepełnosprawnych, a wymiary pomieszczeń umożliwiają wykonanie manewru wózkiem inwalidzkim w miejscach zmiany kierunku ruchu. Wyposażenie pomieszczeń i pokoi mieszkalnych uwzględnia podstawowe potrzeby i możliwości osób skierowanych. Podstawa prawna funkcjonowania mieszkań chronionych:  rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 marca 2012 r w sprawie mieszkań chronionych.

Pierwsze mieszkanie chronione dla seniorów w Poznaniu



Mieszkanie wspomagane, czyli jakie? Próba uporządkowania chaosu definicyjnego związanego z mieszkalnictwem wspomaganym
Natalia Marciniak-Madejska, Łucja Cofta, Stowarzyszenie na TAK, Poznań

Od lat 70. XX wieku w Europie trwa proces deinstytucjonalizacji usług społecznych. W jego wyniku odchodzi się od świadczenia usług w wyspecjalizowanych, ale wieloosobowych zakładach na rzecz pomocy na poziomie społeczności lokalnej. Proces deinstytucjonalizacji ukierunkowany jest na zmianę usług kierowanych w szczególności do seniorów, dzieci przebywających w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, osób z niepełnosprawnościami, osób chorujących psychicznie i osób bezdomnych. Jednym z istotnych działań podejmowanych w ramach procesu deinstytucjonalizacji jest tworzenie mieszkań wspomaganych w zastępstwie domów pomocy społecznej.

Mieszkalnictwo wspomagane to prowadzenie niezależnego życia w społeczności lokalnej przez osoby z ograniczoną sprawnością psychiczną, intelektualną, motoryczną lub sensoryczną dzięki istnieniu sieci dostępnych mieszkań i dostosowanych usług (głównie asystenckich). Badania Natalii Marciniak-Madejskiej prowadzone w ramach pracy doktorskiej pt. „Mieszkalnictwo wspomagane osób z niepełnosprawnością intelektualną” (Instytut Socjologii, Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu) wskazują, że mieszkalnictwo wspomagane to forma usług społecznych uwzględniająca wzorce i warunki obowiązujące w danej społeczności, dzięki czemu odbiorcy tych usług nie są stygmatyzowani i społecznie wykluczani. Warunki te dotyczą zamieszkania w obiekcie mieszkalnym podobnym zabudową do pozostałych budynków w okolicy (czynniki fizyczne), pozostania w społeczności lokalnej, w której osoba dotychczas żyła (czynniki społeczne) oraz utrzymanie aktywności edukacyjnej i zawodowej oraz dotychczasowego stylu życia pomimo obniżonej samodzielności mieszkaniowej.

„Mieszkalnictwo wspomagane” jest nowym, niezakorzenionym w polskiej polityce społecznej terminem, stosowanym najpierw przez praktyków krajowych i lokalnych organizacji pozarządowych, a obecnie wykorzystywanym w resortach odpowiedzialnych za rozdział środków unijnych (gł. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju). Równolegle, czasami zamiennie, a czasami błędnie o mieszkalnictwie wspomaganym mówi się wykorzystując terminy: mieszkalnictwo wspierane, treningowe, chronione, readaptacyjne, komunalne, socjalne. Ten chaos definicyjny należy uporządkować. Dopiero, gdy wszyscy będziemy mówić  o deinstytucjonalizacji usług stosując te same terminy, będziemy w stanie podejmować skuteczne działania mające na celu wprowadzenie zmian w polityce społecznej służących rozwojowi usług świadczonych na poziomie społeczności lokalnej.

Mieszkanie wspomagane, czyli jakie?



Role Domów Pomocy Społecznej w starzejącym się społeczeństwie
Grzegorz Grygiel, Dyrektor Domu Pomocy Społecznej w Pleszewie, doktorant na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu

Konieczność rozwoju opieki długoterminowej wynika z faktu demograficznego starzenia się społeczeństwa spowodowanego m.in. wydłużaniem się przeciętnego trwania życia człowieka oraz mniejszą liczbą urodzeń. Wraz z wiekiem osoby starsze coraz trudniej radzą sobie z czynnościami dnia codziennego. W pewnym momencie pojawia się ryzyko zaistnienia niesamodzielności osoby starszej.  Niesamodzielność to wynikająca z uszkodzenia
i upośledzenia funkcji organizmu w następstwie choroby lub urazu niezdolność do samodzielnej egzystencji, powodująca konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy osób drugich w wykonywaniu czynności dnia codziennego. W miarę upływu czasu pomoc kierowana ze strony rodziny lub środowiska może stać się niewystarczająca, co prowadzi do skierowania osoby niesamodzielnej do placówki całodobowego pobytu.

Domy pomocy społecznej stanowią formę tzw. pomocy instytucjonalnej. Są one przeznaczone dla tych, którzy nie mogą otrzymać niezbędnej opieki i wsparcia w ich miejscu zamieszkania. Instytucje te zapewniają pomoc, wsparcie, aktywizację  i rehabilitację m.in. osobom w starszym wieku. Mimo sygnalizowanych obaw, co do ich przyszłości ze względu na zmianę sposób finansowania ich znaczenie systematycznie rośnie. To już nie tylko placówka totalna, nakierowana na instytucjonalną opieką. To element szerszego obszaru wsparcia, w którym to filozofia działalności ewoluuje w kierunku placówki otwartej i zintegrowanej ze środowiskiem lokalnym, realizującej usługi środowiskowe. Taka placówka będzie wpisywała się w nowoczesny trend polegający na tworzenia rozwiązań przejściowych między pomocą środowiskową a rezydencjalną.

Prognozowana liczba mieszkańców domów pomocy społecznej w wieku powyżej 75 lat wskazuje na rosnące zapotrzebowanie na miejsca w tych placówkach w kolejnych latach. Zwiększenie zapotrzebowania na miejsca będzie stanowiło znaczne obciążenie dla finansów jednostek samorządu terytorialnego (obciążenie dopłatami do pobytu mieszkańca danej gmin). Zmiany w liczbie osób wymagających instytucjonalnej pomocy powinny oddziaływać na zwiększanie liczby miejsc w istniejących placówkach bądź budowę nowych. Przesłanki powyższe stanowią asumpt do dyskusji na temat przyszłości finansowania świadczeń na rzecz osób starszych i niesamodzielnych.

Słowa kluczowe: pomoc społeczna, opieka długoterminowa, domy pomocy społecznej, pomoc osobom niesamodzielnym, starzenie się społeczeństwa

Role Domów Pomocy Społecznej w starzejącym się społeczeństwie



KOMPLEKSOWE USŁUGI OPIEKUŃCZE I SPOŁECZNE

Sopocki Standard Usług Opiekuńczych
Anna Jarosz, Dyrektor MOPS Sopot

Podczas wystąpienia zaprezentowane zostały działania podejmowane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Sopocie służące opracowaniu standardów usług opiekuńczych. Pierwsze pomysły na jego stworzenie powstały w 2008 roku. W roku 2009 został zatwierdzony Sopocki Program Wsparcia Osób Objętych Usługami Opiekuńczymi w Środowisku „Tęczowa Jesień” na lata 2009 – 2011”, a w 2011 roku zostało zawarte porozumienie między trójmiejskimi ośrodkami pomocy społecznej wprowadzające Trójmiejski Standard Usług Opiekuńczych. W kolejnych latach ośrodek realizował różnego rodzaju projekty, a także był partnerem organizacji pozarządowych w działaniach podnoszących jakość oferty usługowej dla osób niesamodzielnych poprzez między innymi wzrost kompetencji opiekunek środowiskowych, zawieranie umów długoterminowych z organizacjami pozarządowymi na realizację usług opiekuńczych. Podczas prezentacji została również zaprezentowana oferta działań wspierających opiekuna nieformalnego i opiekunek środowiskowych realizujących usługę w Sopocie. Wymienione działania pokazują, że samorząd ma duży wpływ na budowanie jakości usług opiekuńczych.

Sopocki Standard Usług Opiekuńczych



Asystent Seniora - aktywizacja, wsparcie i opieka - wnioski z projektu pilotażowego
Aleksandra Skrzypek, Stowarzyszenie Wzajemnej Pomocy FLANDRIA

Od maja do grudnia 2015 roku CenterMed Poznań Sp. z o.o., Miasto Poznań - Centrum Inicjatyw Senioralnych, Fundacja Innowacji Wspierających Samodzielność „Niezależni”, Stowarzyszenie Medycyna Polska Oddział w Poznaniu oraz Stowarzyszenie Wzajemnej Pomocy „Flandria” realizowały w Poznaniu pilotażowy projekt Asystent Seniora. Dzięki współpracy międzysektorowej i międzymiastowej sześciu podmiotów, samotni i potrzebujący całodobowej opieki seniorzy i seniorki z Poznania otrzymali wsparcie centrum teleopieki, wolontariusza, sąsiada, pielęgniarki środowiskowej oraz lekarza rodzinnego. W projekcie wzięło udział 10 samotnych osób po 60 r.ż., które wymagały wsparcia w środowisku domowym oraz stałego nadzoru z powodu stanu zdrowia (np. z powodu zaburzeń pamięci, osoby po incydentach kardiologicznych, neurologicznych, osoby ze zdiagnozowaną cukrzycą).

Asystent Seniora - reportaż

 

Możliwości finansowania usług społecznych w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego 2014+ ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego
Hanna Baran, Departament Wdrażania Europejskiego Funduszu Społecznego, Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego

  1. Deinstytucjonalizacja usług w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego 2014-2020  na podstawie Ogólnoeuropejskich wytycznych dotyczących przejścia od opieki instytucjonalnej do opieki świadczonej na poziomie lokalnych społeczności.
  2. Możliwości finansowania usług asystenckich i opiekuńczych.
  3. Mieszkalnictwo wspomagane w ramach WRPO 2014+.

Możliwości finansowania usług społecznych w ramach WRPO

Relacja tutaj
Do pobrania plik Abstrakty